Thái Lan gọi lại bộ khung kinh nghiệm trước cuộc tái đấu Việt Nam ngày 29 tháng 9

Trên khán đài ở Bangkok, một chiếc khăn quàng còn vắt lại trên ghế rất lâu sau tiếng còi mãn cuộc. Không ai quay lại nhặt. Đêm tháng Tám ấy, tuyển Việt Nam thắng Thái Lan 2-0 ngay trên đất Thái, và những hàng ghế cứ trống dần như thủy triều rút. Ba tuần sau, tại Mỹ Đình, hai đội hòa nhau 2-2. Tổng tỉ số 4-2 nghiêng về phía đoàn quân của Kim Sang-sik.

Tôi ngồi lại rất lâu trong khu vực báo chí, không viết gì, chỉ nhìn các cầu thủ Thái Lan bước qua đường hầm. Một người trong số họ cúi xuống, nhặt chiếc băng đội trưởng ai đó đánh rơi, rồi đặt lại ngay ngắn lên ghế dự bị. Chi tiết ấy không có trong bất kỳ bản tin nào. Tôi ghi nó vào sổ, bởi gần năm mươi năm cầm bút đã dạy tôi rằng phần thật nhất của bóng đá luôn nằm ngoài khung hình camera. Một trận thua không kết thúc ở tiếng còi; nó chỉ chuyển sang một dạng tồn tại khác, chờ ngày trở lại.

Trái bóng lăn qua tuổi tôi, và tôi chép lại bằng vần.

Ngày 29 tháng 9 tới, Thái Lan và Việt Nam gặp lại nhau ở bảng B của FIFA ASEAN Cup. Thái Lan tiếp Pakistan ngày 26 tháng 9 rồi khép vòng bảng bằng cuộc đối đầu Philippines ngày 2 tháng 10. Tuyển Việt Nam đi cùng lộ trình ấy. Ba trận trong bảy ngày cho mỗi đội, một vòng tròn tính điểm khép kín, và một điều khoản định hình mọi toan tính: chỉ đội nhất bảng giành vé vào chung kết, đội nhì xuống tranh hạng ba. Trận ngày 29 tháng 9 vì thế không còn là một cuộc tái đấu mang tính cảm xúc đơn thuần. Nó là một trận loại trực tiếp trá hình, nơi mỗi đường chuyền mang theo mùi của một tấm vé.

Anthony Hudson công bố danh sách 23 cầu thủ, chọn từ một nhóm 55 người. Báo chí Thái Lan gọi đó là một đội hình khác biệt đáng kể và giàu kinh nghiệm hơn so với tập thể từng gục ngã ở chung kết. Tôi đọc danh sách ấy ba lần, đối chiếu với ghi chép của mình, và nhận ra điều rõ hơn mọi lời bình luận: chỗ thay đổi nằm ở con người, chứ không nằm ở hệ thống. Cách chơi của Hudson vẫn vậy. Những người bước vào nó thì khác.

Phía bên kia chiến tuyến, Kim Sang-sik không cần làm mới điều gì. Ông thừa hưởng một tập thể vừa vô địch, một khối phòng ngự phản công đã định hình, và trên hết là sự liền mạch. Ở Đông Nam Á, liền mạch là tài sản hiếm. Các đội tuyển trong khu vực thường thay tướng, thay triết lý, thay cả bản sắc trong mỗi chu kỳ hai năm. Một đội giữ nguyên cách chơi qua hai kỳ liên tiếp đã nắm lợi thế trước khi bóng lăn, bởi cầu thủ không phải học lại từ đầu những nguyên tắc di chuyển mà cơ bắp của họ đã thuộc.

Điều khiến tôi chú ý nhất trong danh sách Thái Lan là sự tái hợp của một trục sáng tạo. Chanathip Songkrasin, Peeradol Chamratsamee và Supachok Sarachat tạo thành một tam giác mà đội bóng này đã đánh mất hoặc làm loãng ở kỳ ASEAN Cup trước. Chanathip nhận bóng ở vùng số 10, Peeradol và Sarach Yooyen bọc lót phía sau, Supachok kéo giãn hành lang biên. Đó là cấu trúc quen thuộc của bóng đá Thái Lan suốt một thập niên: kiểm soát tuyến giữa, giữ bóng để giữ nhịp, và chờ một khoảnh khắc cá nhân phá vỡ thế bế tắc.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: Thái Lan đang nâng trần sáng tạo mà không nâng được sàn chống chịu sức ép. Trục phòng ngự với Bihr, Kritsada và Suphanan đều đã đi qua đỉnh cao sự nghiệp. Trước một đối thủ chuyên đánh vào khoảng trống sau lưng hàng tiền vệ bằng ba đường chuyền chuyển trạng thái, việc đẩy tuyến đầu lên cao để phục vụ một người kiến tạo là canh bạc đo đếm được. Bóng đá không trừng phạt lòng dũng cảm; nó trừng phạt khoảng trống.

Hồ sơ nhân sự tuyến trên cũng nói lên nhiều điều. Supachai Jaided là mẫu trung phong cắm, Teerasak Poeiphimai là mẫu chạy chỗ trẻ, còn Jude Soonsup-Bell, trưởng thành từ lò đào tạo Chelsea và Tottenham, hiện khoác áo Port FC, là mẫu lai giữa hai kiểu trên. Ba mẫu tiền đạo khác nhau trong cùng một danh sách thường là dấu hiệu của một huấn luyện viên đang chuẩn bị cho nhiều trạng thái trận đấu: dẫn bàn, đuổi bàn, và phá một khối phòng ngự lùi sâu.

Bên cạnh đó là dấu vết của một chiến lược rộng hơn. Nicholas Mickelson, sinh ra ở Na Uy, hiện chơi cho SV Elversberg tại Đức, là cái tên thuộc tầng giải đấu châu Âu cao nhất trong danh sách. Teerapat Pruengtong và Supachok Sarachat cùng thuộc biên chế Hokkaido Consadole Sapporo. Eric Kahl, trường hợp đáng chú ý nhất, vẫn chờ một cuộc gọi từ đội tuyển Thụy Điển và chưa cam kết điều gì. Đây là bức tranh tuyển mộ cầu thủ kiều bào, một cơ chế đã trở thành đòn bẩy chuẩn mực ở khu vực: khi dòng chảy đào tạo nội địa không sản sinh đủ nhanh, người ta tìm về nguồn gen đã thất lạc.

Về phía tuyển Việt Nam, có một chi tiết ít được nhắc. Hai bàn thắng ở Bangkok đến từ đúng hai loại tình huống mà Thái Lan chưa từng giải quyết trọn vẹn: bóng cố định và những pha phản công ngắn sau khi đoạt bóng ở phần sân đối phương. Việc Hudson gọi lại một trục phòng ngự có chiều cao và thể hình tốt hơn, cùng với Mickelson, đọc như một phản ứng trực tiếp và có chủ đích. Nhưng phản ứng ấy mang theo một cái giá: hàng thủ ấy không nhanh hơn. Nếu Việt Nam ghi bàn trước, Thái Lan buộc phải kéo giãn đội hình, và trận đấu rơi vào đúng thế mà Kim Sang-sik mong muốn.

Về phương diện thể lực, ba trận trong bảy ngày là phép thử mà cả hai bên đều phải tính. Tôi đã theo dõi nhiều chuỗi trận như vậy ở khu vực, và điều thường quyết định không phải nền thể lực, mà là quyết định xoay tua của huấn luyện viên. Một đội dám nghỉ trụ cột trước Pakistan và Philippines sẽ bước vào ngày 29 tháng 9 với đôi chân tươi; một đội đặt cược vào từng trận sẽ trả giá ở hiệp hai. Kim Sang-sik có trong tay một tập thể hiểu nhau, điều cho phép ông xoay tua mà không phá vỡ cấu trúc. Hudson ít có đặc quyền ấy hơn, bởi ông vừa đưa trở lại một nhóm cầu thủ chưa đá cạnh nhau nhiều.

Trong các bản tin khu vực những ngày qua, tôi bắt gặp một tiêu đề nói rằng tuyển Việt Nam triệu tập hai cầu thủ sinh ra ở nước ngoài cho giải đấu này. Khi dò lại toàn bộ nội dung, không một cái tên nào của hai người ấy xuất hiện. Phần lớn thông tin trong bài lại xoay quanh Thái Lan. Trong nghề của tôi, đó là một chỗ lệch giữa tiêu đề và thân bài, và người đọc có quyền biết điều đó. Chưa có xác nhận từ liên đoàn, mọi cái tên đều chỉ là một giả thiết. Tôi từng mắc lỗi tương tự trong một bài viết buổi đầu sự nghiệp, phải tự sửa ngay trên trang báo, và đến giờ tôi vẫn nhớ cảm giác ấy rõ hơn mọi lời khen.

Góc nhìn phản trực giác của tôi nằm ở ký ức tập thể. Người hâm mộ nhớ tổng tỉ số 4-2, nhớ chiếc cúp, nhớ một đêm tháng Tám rực rỡ. Rất ít người nhớ rằng trận lượt về tại Mỹ Đình đã kết thúc 2-2. Đêm ấy trên đất Nga, tôi hiểu thủy triều rút đi chỉ để trả lại nỗi buồn, và tôi học được rằng một đội bóng không hề bất khả chiến bại chỉ vì họ vừa vô địch. Việt Nam không thắng lượt về. Thái Lan không thua lượt về. Ký ức tập thể đã xóa mất nửa sau của câu chuyện, và đó là vùng mù nguy hiểm nhất trước một cuộc tái đấu.

Một điều nữa tôi muốn nói thẳng. Trong hồ sơ về hai đội mà tôi đọc được, không có một chỉ số bàn thắng kỳ vọng nào, không có một chỉ số nào về cường độ gây áp lực, không có tỉ lệ kiểm soát bóng. Những phân tích khẳng định đội này xứng đáng thắng hay đội kia may mắn đều đang xây nhà trên cát. Nhiều năm nay, tôi chứng kiến các nhà phân tích dữ liệu tiến vào phòng thay đồ với những bảng biểu đẹp đẽ, kết luận rành mạch, nhưng tách rời khỏi nhịp thở thật của trận đấu. Dữ liệu không biết rằng một hậu vệ đang đau đầu gối, hay một tiền vệ vừa mất cha. Nó không biết rằng khán đài đang im lặng theo một cách rất khác.

Thể thức cũng đang thầm định hình trận đấu, theo cách mà không ai ngồi trên khán đài nghĩ tới. Khi chỉ đội nhất bảng đi tiếp, một trận hòa không phải là một thất bại; nó là một lá bài. Đội nào có hiệu số tốt hơn trước Pakistan và Philippines sẽ giữ được quyền chủ động. Điều đó có nghĩa trận ngày 29 tháng 9 hoàn toàn có thể diễn ra thận trọng, khác xa hình dung về một cuộc thư hùng máu lửa mà báo chí đang vẽ ra. Cách nói trả thù là cách nói của người đưa tin, không phải của những người sẽ vào sân. Tôi đã đọc toàn bộ hồ sơ và không thấy một câu trích dẫn nào từ Hudson, từ cầu thủ, hay từ liên đoàn. Khi một câu chuyện được kể mà không có ai trong cuộc lên tiếng, người đọc nên cầm bút chì bên lề.

Nếu Thái Lan thắng ngày 29 tháng 9, giới truyền thông sẽ nói rằng bộ khung kinh nghiệm đã được chứng minh. Nếu họ thua, câu hỏi sẽ là vì sao lại gọi những người đã cũ thay vì xây dựng cho chu kỳ tới. Cả hai kịch bản đều đã được viết sẵn trong chính cấu trúc của câu chuyện này. Ký ức bóng đá vận hành theo cách ấy: nó không chờ kết quả để viết, nó viết trước rồi tìm bằng chứng sau.

Tôi viết cho cầu thủ áo số 9, người không biết tên tôi nhưng làm tôi thức khuya. Tôi viết cho cả những người sẽ ngồi lại trên băng ghế dự bị đêm 29 tháng 9, mắt nhìn vào khoảng cỏ trống trước mặt. Họ không có mặt trong bất kỳ bảng phân tích nào, không được gọi tên trong bất kỳ dự đoán nào. Với tôi, đó mới là những người chơi trận đấu thật.

Nhiều người hỏi tôi, ở tuổi này, sao còn thức khuya xem bóng ở Đông Nam Á, một khu vực mà châu Âu không buồn dòm ngó. Tôi không trả lời bằng lý lẽ. Tôi chỉ nói rằng đêm 29 tháng 9 tới, khi bóng lăn, tôi sẽ ngồi đó. Trên khán đài, tôi hòa nhịp tim vào tiếng trống, để không ai thấy mình già.

Còn chiếc khăn quàng trên ghế ở Bangkok, tôi vẫn giữ nó trong trí nhớ. Một ngày nào đó, sau một trận đấu khác, một chiếc khăn khác sẽ nằm lại. Người ta vẫn bỏ quên những thứ họ không muốn mang theo. Điều tôi tự hỏi, và để lại cho bạn: nếu đội bóng bạn yêu thua ngày 29 tháng 9, bạn sẽ nhặt chiếc khăn lên, hay để nó nằm đó như một ký ức cần được quên?