Cuộc đua kỳ lạ ở Cần Giờ: Khi sân chạy không chỉ thuộc về những người nhanh nhất

Chiều cuối tuần tại Cần Giờ, sân đường nhựa nóng rẫy bên bờ sông Soài Rạp đã biến thành một sân khấu kỳ lạ. Không có tiếng còi start đinh tai, không có bảng điện tử nhấp nháy, chỉ có tiếng cười nói rộn rã của hàng trăm người dân và một cuộc thi mà người ta gọi là "đua cõng vợ" — chồng cõng vợ chạy 200 mét với thời gian hơn ba phút. Cặp đôi về nhất là anh Xuân Thêm, 34 tuổi, và vợ anh, chị Thùy Linh, 29 tuổi. Cả hai đến từ Câu lạc bộ Chạy Bộ An Sương — một cộng đồng chạy bộ nghiệp dư hoạt động quanh khu vực huyện Củ Chi. Không có huấn luyện viên chuyên nghiệp, không có chế độ dinh dưỡng khoa học, chỉ có đam mê chạy bộ được nuôi dưỡng qua những buổi tập cuối tuần cùng đồng đội. Đây là năm thứ năm liên tiếp giải đấu này được tổ chức dưới hình thức một sự kiện phụ trong khuôn khổ HDBank Green Marathon — giải marathon đường dài được tài trợ bởi một ngân hàng thương mại, với phần thưởng chính không phải là tiền mặt hay suất thi đấu quốc tế, mà là không khí lễ hội và hình ảnh thương hiệu. Ngay trước khi cặp đôi bước vào vạch xuất phát, tôi quan sát thấy anh Thêm điều chỉnh lại tư thế của vợ trên lưng — một động tác quen thuộc của những người đã luyện tập cùng nhau. "Cuộc thi này vui là chính," anh chia sẻ sau khi về đích. "Vừa rèn sức, vừa gắn kết cộng đồng. Chúng tôi còn đăng ký chạy marathon 42 km vào ngày hôm sau đấy." Sau khi hoàn thành phần thi cõng vợ, tôi theo dõi khu vực đường chạy trẻ em — nơi các bé từ 6 đến 12 tuổi tham gia chặng 1,5 km và 3 km. Một bé gái khoảng 8 tuổi đã khóc giữa đường, được các pacer (người dẫn độ) hỗ trợ đến vạch đích. Cảnh tượng ấy — một đứa trẻ vừa khóc vừa cố chạy nốt đoạn đường cuối — phản ánh đúng bản chất của sự kiện: không phải thi đấu, mà là trải nghiệm. Phân tích chiến thuật cho thấy tốc độ trung bình của cặp đôi về nhất ở mức 1,1 mét/giây (khoảng 4 km/h) — một nhịp đi bộ nhanh có tải trọng. So với phiên bản competitive của môn này tại các nước Bắc Âu (quãng đường 253,5 mét, thời gian đỉnh khoảng 60 giây), cuộc đua ở Cần Giờ hoàn toàn thuộc về lĩnh vực giải trí thể chất, không phải thể thao đỉnh cao. Điều đáng chú ý là cấu trúc tổ chức của sự kiện này cho thấy một chiến lược phát triển thể thao quần chúng rõ ràng. Một giải marathon đường dài đi kèm với đua cõng vợ, chạy trẻ em, và khu vực khán giả đông đúc — đây là mô hình "phễu lễ hội" (festival marathon) nhằm tối đa hóa lượng đăng ký và tạo thiện cảm cộng đồng. Không có huy chương quốc tế, không có suất vé Olympic, nhưng có hàng trăm gia đình đổ về Cần Giờ vào một chiều nắng chang. Bên cạnh đó, sự hiện diện của một ngân hàng với tư cách đơn vị tài trợ chính cho thấy đây là mô hình sự kiện thể thao dựa trên tiếp thị thương hiệu và trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR). Giải marathon không phải là một sản phẩm thể thao thuần túy, mà là một kênh marketing để ngân hàng tiếp cận khách hàng trẻ và gia đình — nhóm khách hàng mục tiêu của ngành tài chính tiêu dùng. Từ góc nhìn ngành công nghiệp thể thao, sự kiện này nằm ngoài hệ thống xếp hạng của World Athletics — không có vận động viên hạng cao, không có điểm xếp hạng quốc tế, không có hệ thống tiêu chuẩn đủ điều kiện. Tuy nhiên, chính vì thế mà nó lại có giá trị riêng: đây là lớp thể thao đường phố (mass-participation) đang phát triển mạnh tại Việt Nam, nơi những người bình thường tìm thấy sân chơi không cần đạt chuẩn thành tích. Cần nhấn mạnh rằng việc chạy một cuộc đua có tải trọng 40-50 kg chỉ một ngày trước khi tham gia marathon 42 km tiềm ẩn rủi ro thể chất nhất định — đặc biệt trong điều kiện thời tiết nóng ẩm của miền Nam Việt Nam vào tháng 9. Tuy nhiên, đối với những vận động viên nghiệp dư đã có kinh nghiệm chạy bộ, đây là lựa chọn có chủ đích, mang tính trải nghiệm hơn là cạnh tranh. Sự kiện tại Cần Giờ cho thấy một bức tranh đang thay đổi trong thể thao Việt Nam: ranh giới giữa thi đấu chuyên nghiệp và tham gia đại chúng đang dần bị xóa nhòa. Những cuộc đua như đua cõng vợ không tạo ra kỷ lục thế giới, nhưng chúng tạo ra một điều quan trọng hơn — một không gian để cộng đồng bước vào thể thao, không phải với tư cách khán giả, mà với tư cách người tham gia. Câu lạc bộ An Sương Runners, dù chỉ là một nhóm chạy bộ nghiệp dư, đang đại diện cho một xu hướng đang lớn mạnh: thể thao không còn là đặc quyền của những người có thành tích cao. Và có lẽ đó mới là giá trị thực sự của những "cuộc đua kỳ lạ" như thế này — không phải nơi để phá kỷ lục, mà là nơi để những người bình thường cùng nhau đứng dậy và chạy.