U17 Việt Nam và danh sách 29 cái tên: cuộc sàng lọc trước cánh cửa World Cup

Buổi chiều ở Trung tâm Đào tạo Bóng đá trẻ Việt Nam, trong phòng thay đồ có một tờ giấy A4 dán lên tường với 29 cái tên. Một danh sách dự giải chính thức thường khép lại ở khoảng 20 đến 23 người. Danh sách trên tường dài hơn thế, và đấy là chi tiết đầu tiên khiến tôi dừng lại lâu hơn mức cần thiết.

Bên ngoài sân, các cầu thủ U17 Việt Nam chuyền bóng theo vòng tròn. Nhịp tập không căng. Không có tiếng quát tháo vang khắp mặt sân. Vài em cười với nhau sau một pha chạm bóng hỏng rồi làm lại. Bầu không khí được mô tả là thoải mái, nhưng từng pha bóng đều được thực hiện khá nghiêm túc. Với người xem qua, đây là một buổi tập bình thường của một đội trẻ bình thường.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu trẻ của tôi qua nhiều mùa giải, một danh sách vượt ngưỡng dự giải gần như luôn mang theo một thông điệp: ban huấn luyện chưa chốt đội hình. Một vòng cắt nữa vẫn đang chờ phía trước, và cuộc cạnh tranh nội bộ ấy, im lặng nhưng dai dẳng, mới là thứ định hình mọi buổi tập.

Phía sau tờ giấy A4 là một lộ trình được thiết kế theo chặng. Đội tập trung ở Trung tâm Đào tạo Bóng đá trẻ Việt Nam, kéo dài tới khoảng tháng Mười, trước khi bước vào chặng tập huấn ở Tây Á và sau đó di chuyển tới Qatar. Đây là kiểu lịch trình mà các liên đoàn bóng đá thường dựng lên khi họ xác định một lứa cầu thủ là ưu tiên đầu tư thật sự.

Huấn luyện viên Cristiano Roland tiếp tục dẫn dắt đội. Giữ nguyên người đứng đầu qua suốt chu kỳ chuẩn bị là một tín hiệu ổn định, nhất là ở cấp độ trẻ, nơi thay huấn luyện viên giữa dòng thường xóa sạch phần lớn công việc đã tích lũy. Bộ khung từ AFC U17 Asian Cup tổ chức hồi tháng Năm được giữ lại, với những cái tên được xác định là trụ cột như Văn Dương, Chu Ngọc Nguyên Lực, cùng thủ môn nhiều khả năng bắt chính Lý Xuân Hòa.

Suất dự World Cup đến từ chính hành trình ở AFC U17 Asian Cup. Ở bảng G, U17 Việt Nam gặp Mali, Bỉ và New Zealand. Thể thức mở rộng lên 48 đội tại các kỳ World Cup trẻ đã nới rộng cánh cửa cho bóng đá châu Á nói chung và Đông Nam Á nói riêng, một thuận lợi mang tính cấu trúc có trước khi một quả bóng được đá.

Điều đáng chú ý nằm ở cấu trúc đội hình, không nằm ở kết quả tập luyện. 29 cầu thủ là dấu hiệu của một giai đoạn sàng lọc. Nó nói rằng vị trí số một ở phần lớn các tuyến vẫn còn để ngỏ, rằng sẽ có những cầu thủ tập tốt trong hai tháng tới và giành được suất, và cũng sẽ có những cầu thủ trượt ngay ở vòng cuối cùng. Với một giải đấu ngắn ngày, chốt danh sách muộn là một lựa chọn đánh đổi: lấy thông tin đầy đủ hơn về từng cá nhân, và chấp nhận rằng đội bước vào giải với ít thời gian đá cùng nhau hơn các đối thủ.

Việc giữ lại bộ khung Asian Cup cho thấy triết lý ưu tiên tính liên tục hơn là xây mới. Ở một giải đấu có ba trận vòng bảng, sự ăn ý giữa những cầu thủ từng đá với nhau ở một giải châu lục có giá trị thực tế lớn hơn tiềm năng trần cao của vài cá nhân chưa từng được thử lửa cùng nhau. Đây là kiểu quyết định mà kết quả sẽ phán xử, chứ không phải ý định.

Chặng tập huấn Tây Á rồi Qatar nói ít về chiến thuật và nói nhiều về thích nghi. Nhiệt độ, độ ẩm, múi giờ, chất lượng mặt cỏ, cả không khí trọng tài ở một giải đấu cấp thế giới, đó là những biến số mà không buổi tập chiến thuật nào ở nhà mô phỏng được. Đưa một đội U17 đi qua hai chặng như vậy là một khoản đầu tư hậu cần thật sự.

Điều đáng nói là hệ thống chiến thuật cụ thể của đội vẫn chưa được tiết lộ ở bất kỳ đâu: không sơ đồ, không phong cách chơi, không số liệu. Sự im lặng đó cũng là dữ liệu. Nó khiến mọi tuyên bố về mức độ sẵn sàng của đội trở thành phỏng đoán, và buộc người phân tích phải chờ tới trận giao hữu đầu tiên mới có thể nói bất cứ điều gì có trọng lượng.

Thế hệ vàng không tự sinh ra – chúng được khai quật từ bùn đất. Cuộc khai quật thật sự ở đây không nằm ở vòng bảng World Cup, mà nằm ở cấu trúc của bảng đấu. Bỉ đại diện cho mô hình học viện châu Âu. Mali là một trong những nước xuất khẩu tài năng trẻ mạnh nhất châu Phi. New Zealand là đại diện châu Đại Dương và về lý thuyết là mục tiêu kiếm điểm thực tế nhất. Đặt U17 Việt Nam vào giữa ba cái tên đó, vị trí hợp lý là đội dưới cơ ở hai trận đầu và đội ngang tầm ở trận còn lại.

Nơi không ai nhìn tới, bóng đá vẫn thì thầm những câu chuyện chưa kể. Có một câu chuyện như vậy ở đây, và nó nằm ở phía bên kia của sân cỏ.

Áp lực bắt đầu từ cách đặt vấn đề. Cụm từ tập trung lực lượng hướng tới World Cup tạo ra một bầu không khí nghiêm túc, đúng đắn, và cũng rất dễ phồng lên. Một bảng đấu có Bỉ và Mali là bảng đấu mà việc vượt qua vòng bảng không thể là thước đo duy nhất của thành công. Nếu truyền thông và công chúng đặt sẵn cột mốc ấy rồi quay lại phán xử khi đội dừng bước, cái bị tổn thương sẽ là chính lứa cầu thủ này.

Rủi ro lớn nhất mà không ai ghi vào biên bản lại nằm ở cửa ra. Một kỳ World Cup U17 là cửa hàng trưng bày toàn cầu. Mỗi trận đấu tốt là một lần tên cầu thủ xuất hiện trong danh sách theo dõi ở nơi khác. Với bóng đá trẻ Việt Nam, vấn đề cấu trúc xưa nay chưa từng là việc sản sinh tài năng, mà là việc giữ được lứa tài năng đủ lâu để nó lớn lên cùng nhau. Mỗi thương vụ là một mảnh ghép, mỗi cầu thủ là một lớp địa tầng trầm tích. Đào sâu tới đâu thì mất tới đó, nếu hệ thống phía dưới không giữ được nước.

Khoảng trống dữ liệu đáng lẽ phải được lấp từ trước cũng đáng nhắc. Không có bất kỳ thông tin nào về tình trạng chấn thương hay nền tảng thể lực của bất cứ cầu thủ nào trong nhóm 29 người. Với những cầu thủ ở độ tuổi 16, 17, một chu kỳ tập trung kéo dài qua nhiều tháng, ở nhiều quốc gia, dưới điều kiện khí hậu khác biệt, là bài toán quản lý tải vận động nghiêm túc hơn nhiều so với cấp độ đội tuyển quốc gia. Sự im lặng về nó khiến khả năng sẵn sàng của đội trở thành một ẩn số.

Thể hình vẫn là biến số bị bỏ trống lớn nhất. Lịch sử các giải đấu trẻ cho thấy đây là điểm chênh lệch cấu trúc giữa các đội Đông Nam Á với đối thủ châu Phi và châu Âu. Bản tin chuẩn bị không nhắc tới chi tiết này. Nhưng đúng vào lúc nó không được nhắc tới, khi đối thủ sắp tới là Mali và Bỉ, thì nó lại là điều cần theo dõi đầu tiên.

Người ta bảo tôi đi tìm kho báu, tôi chỉ đang lắng nghe những con người bị lãng quên. Với lứa U17 này, thứ tôi muốn nghe không phải kết quả ba trận vòng bảng. Tôi muốn biết trong ba năm nữa, bao nhiêu trong 29 cái tên kia còn đứng trên sân V.League, bao nhiêu còn mặc áo đội tuyển U19, và bao nhiêu đã biến mất khỏi danh sách vì những lý do chẳng liên quan gì tới bóng đá. Một lứa cầu thủ chỉ được sinh ra một lần, nhưng nó có thể bị đánh mất nhiều lần.